Okolice Grudziądza na sterej pocztówce, Rund Grudziadz auf alten Ansichtskarten, Around Grudziadz on Old Postcards

Ukazał się na rynku wydawniczym kolejny album z przedwojennymi i starszymi widokówkami, ukazującymi miejsca, których dziś już nie ma lub bardzo się zmieniły.

Było już pięć albumów ze starymi pocztówkami z naszego miasta w cyklu „Grudziądz i okolice na starej karcie pocztowej”. Jest to już szósty album, tym razem zawierający dawne, głównie niemieckie pocztówki, przedstawiające miejscowości powiatu grudziądzkiego. „Okolice Grudziądza na starej pocztówce” Wszystkie gminy powiatu grudziądzkiego uwidaczniają z herbem gminy historię powstania.

Zebrane tym razem stare pocztówki, pochodzące z takich miejscowości jak Rogoźno, gmina Grudziądz, Łasin, Gruta, a także Grupa, chociaż jest to miejscowość z innego powiatu, ale blisko Grudziądza. Na wstępie albumu jest zamieszczony herb powiatu, a w środku albumu około dziesięć pocztówek poświęconych każdej wymienionej w książce miejscowości. Są ciekawe historyczne miejsca, które dzisiaj już nie istnieją, jak posterunek straży przygranicznej w Świerkocinie oddzielający państwo polskie od Prus. Są pozdrowienia z Mokra, czyli Mokrego pod Grudziądzem, jest szkoła w Zakurzewie i wiele innych zapomnianych obiektów

Historia pocztówki na ziemiach polskich

                  O wynalazcy i pojawieniu pierwszych pocztówek sygnalizowałem, już wcześniej w albumach „Grudziądz i okolice na starej karcie pocztowej „ Tom I strona.

     Wskazać należy, że pierwsze pocztówki ukazały się w zaborze austriackim w 1869  r., w zaborze pruskim 1970 r., a zaborze rosyjskim w 1872 r.

Polskie dotychczas znane zostały wydane 1892 r., były drukowane w drukarni Edmunda Osuszki we Lwowie. Jednobarwne z widokiem budowli Lwowa i Krakowa.

Kartki pocztowe nazywano początkowo widokówkami, pocztówkami, kartami ozdobnymi, listewkami i pisankami, bardzo szybko stały się popularne. Już od roku 1893 w Galicji zostało założone nieoficjalne stowarzyszenie filokartystów przy Krakowskim Związku Polskich Zbieraczy Kart Pocztowych, a w 1898 r., z inicjatywy Mikołaja Maksymiliana Urbańskiego powstała odrębna Sekcja Zbieraczy Kart Pocztowych. Organizowano wystawy zbieraczy.

      W 1900 roku Towarzystwo Dobroczynności w Warszawie zaprezentowało ekspozycje i ogłoszono konkurs na polską nazwę karty. Wśród publiczności zwiedzającej, największe uznanie uzyskała nazwa „ pocztówka „ i to ona wygrała konkurs.

Jak się okazało, jej autorem był późniejszy noblista Henryk Sienkiewicz, występujący pod pseudonimem Maria z R?

        W latach 70, i 80. XIX w. przy produkcji kart pocztowych stosowano wiele technik poligraficznych. Pierwsze pocztówki drukowano metodą litografii, jest to rodzaj druku płaskiego, gdzie rysunek wykonuje się na gładko wypolerowanym kamieniu wapiennym.

Na kamień ten nanosiło się grafikę, a następnie zakwaszało się w słabym roztworem kwasu azotowego i gumy arabskiej. Technika wykonania pocztówek świadczyła o skomplikowanym procesie produkcji. Już w 1879 r. wydrukowano pierwsze karty pocztowe techniką światłodruku, czyli fototypii, a później już techniką fotograficzną.

 

  Kartka z  historii Powiatu Grudziądza

     

Powiat grudziądzki w roku 1921, jako powiat graniczny, posiada 50 klm. granicy polsko-niemieckiej. Prócz tego graniczy z powiatami: lubawskim, brodnickim, wąbrzeskim, chełmińskim i świeckim, oraz terenem wydzielonego z powiatu miasta Grudziądza. Tak pisał ze statystyki Tadeusz Ziółkowski w miesięczniku krajoznawczym „ Ziemia”z maja 1925 roku

         

          Według spisu ludności z dnia 30 września 1921 roku liczy powiat grudziądzki 43419 dusz, w tym 20890 mężczyzn i 22529 kobiet. Z tego przypada na  Łasin 2191 ( 1024 mężczyzn  i 1167 kobiet) i na miasto Radzyn  1593  ( 761 i 832 kobiet) .Największą gminą wiejską powiatu  jest  Małe Tarpno, liczące 1880 mieszkańców , zaś  największym  obszarem dworskim  Rogóżno zamek, liczący 467 mieszkańców. Oprócz  miast Łasina i Radzyna  należy do powiatu grudziądzkiego 80 gmin wiejskich  i 70 obszarów dworskich. Powiat  podzielono  na  34 obwody wójtowskie  i 32 obwody stanu cywilnego. Do tego  dochodzą  urzędy policyjne  i stanu  cywilnego miast  Łasina  i Radzyna.

Powiat posiada  11 katolickich parafii kościelnych i 5 ewangelickich . Liczba  szkół  powszechnych  wynosi 86 z 135 nauczycielami. Siedzibą  powiatowej  inspekcji szkolnej  jest Łasin. Powiat grudziądzki należy do  sądu powiatowego i okręgowego w Grudziądzu, oraz do sądu apelacyjnego w Toruniu.

Powiat przecina  kolej żelazna na linii a) Laskowice – Jabłonowo (stacje Niewałd, Mełno, Boguszewo, Linowo i Bursztynowo,  b) Grudziądz –Gardeja  ( stacje: Owczarki , Rogóżno ,  i Gardeja dworzec, c) Gardeja –Łasin   ( stacje: Wydrzno, Szembruk  i Lasin  i d) Jabłonowo – Zawda  ( stacje: Buk , Szarnos, Plesewo i Zawda ).

                           W powiecie  grudziądzkim znajduje  się 10 posterunków policji państwowej i 4 posterunki graniczne oraz dwa komisariaty straży celnej. Powiatowa Komenda znajduje się w Grudziądzu.       Na terenie  powiatu grudziądzkiego  znajdują się miedzy innymi następujące  organizacje: 25 Towarzystw Powstańców i Wojaków, 2 bractwa strzeleckie ,4 towarzystwa  Obrony Kresów  Zachodnich,8 kółek rolniczych, 3 ochotnicze  Straże Pożarne, 3 towarzystwa  ludowe,2 towarzystwa „Sokoła”, T.C.L i Oddział Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego.

              Za czasów zaborczych Polacy zaboru pruskiego toczyli zawzięty bój o życie i śmierć z potężną niemczyzną. Widząc, że poszczególne jednostki giną w morzu niemieckiej kultury, Polacy poczęli tworzyć zwarte szeregi organizacji szczególnie kulturowo-oświatowych,które były pionierami a często krzewicielami ducha polskiego w byłym.Zaborze pruskim. W tej pracy Pomorze nie ustępowało innym częściom „ zaboru pruskiego. I na Pomorzu były te kadry towarzystw „ Sokoła”,” Czytelni ludowych”, towarzystw ludowych „ i szereg organizacji Zawodowych. Wśród ziemian i włościan odegrały wybitną role kółka rolnicze, dając swym członkom w walce z zaborcą silną broń do ręki, jaką jest uświadomienie narodowe i wyrobienie fachowe. Powiat grudziądzki posiadał dwie takie placówki. Są to kółka rolnicze w Łasinie i Radzynie założone około 1860 roku, zreorganizowane w 1907r,

W roku 1019 założono kółko rolnicze w Szembruku,1921 r. w Rogóżnie,1924 r. w Świętem.

Kółka utrzymują łączność wśród sfer rolniczych i usiłują  podnieść poziom kultury rolniczej przez  wykłady, prowadzenie wzorowych gospodarstw, wycieczki, dostarczanie dobrego siewu, ułatwienie zbytu produktów i.t.p

 

 

GMINA  GRUTA -opis herbu

Jego kształt, forma i treść wyrażają się w następujących elementach: tarcz herbowa została podzielona na dwie równe części. Po prawej stronie heraldycznej znajduje się biały anioł na czerwonym tle. Na lewym polu o zielonym tle przeciętym pasem niebieskim znajduje się złoty kłos pszenicy.
Symbolika poszczególnych elementów herbu jest następująca:
Anioł został skopiowany z chorągwi komturstwa pokrzywieńskjego i symbolizuje pokój. Przypomina również białych mnichów benedyktynów,  którzy działali na Ziemi Chełmińskiej. Zamek krzyżacki w Pokrzywnie został pobudowany na wcześniejszym grodzisku polskim istniejącym tu od VIII wieku o nazwie Koprzywno - później Pokrzywno.
Krzyżacy przyjęli prawdopodobnie postać anioła od istniejącego już wówczas Zakonu Benedyktynów.
Podsumowując: anioł umieszczony w herbie gminy zapewnia pokój jej mieszkańcom.
Zielone tło lewego pola symbolizuje urodzajne ziemie gminy i gospodarność jej mieszkańców. Pas niebieski przypomina bogactwo terenów wodnych, jak: liczne jeziora i  cieki wodne, w tym rzekę Osę (pierwszą granicę państwową wytyczoną przez odwiedzającego te tereny króla Bolesława Chrobrego) , a między nimi w szczególności Jezioro Mełno znane ze znamiennych zdarzeń historycznych. Nad tym jeziorem król Władysław Jagiełło obozował w dniu 21 września 1410 roku, a w 1422 roku podpisał pokój z Krzyżakami.
W 1939 roku żołnierz polski toczył tu bohaterski bój z hitlerowskim najeźdźcą.
Złoty kłos pszenicy symbolizuje w heraldyce dobrobyt i urodzaj, które to dobra mieszkańcy gminy pragną zapewnić swą pracą dla siebie i przyszłych pokoleń.

                                
                           

    GMINA ROGÓŻNO  -rys historyczny z 1924 roku

   .( 14 km od Grudziądza),wieś o1000 m,nad Preczwą, dopływem Ossy, z ludnością w większości polską, Kościół katolicki z końca z materiałów XIII w., gotyk z nieobrobionych kamieni polnych z niską czworoboczną wieżą od zachodu,którą miano dobudować z materiału z dawnego zamku, za wojen szwedzkich dwukrotnie spalony, został odrestaurowany w XVIII i XIX w. W roku 1909 zostało wnętrze stylowe odnowione przez artystów niemieckich. Z tego czasu pochodzi neobarokowy wielki ołtarz, z rzeźbą Serca Jezusowego i obrazem św. Wojciecha, ambona, organy  oraz malowidła na sklepieniu. W skarbcu wiele starych haftów, wśród nich bogato haftowany ornat z roku 1737. Trzy kilometry na wschód Podzamcze Rogozińskie , wieś o 3oo m . Koło wsi  w malowniczym położeniu na wzgórzu  u zbiegu rzeki Osy i Gardęngi  okazałe ruiny zamku Rogózno. Zbudowali go krzyżacy w końcu XIII w., początkowo jako drewniany. Posiadał niegdyś 7 bram i 22 wież, a tak się podobał cesarzowi Karolowi IV,  że chciał go nabyć na zamek cesarski. SZEMBRUK-  ( 27 km od Grudziądza) Podobnie jak sąsiednie wsie ostatnią ku północy  wieś polska  na pograniczu  etnograficznym, wzdłuż którego w tym  miejscu  ściśle przeprowadzono granice polityczną. Kościół drewniany z 1715 roku, po spaleniu poprzedniego przez Szwedów, stoi na małym wzgórzu nad Gardęgą.

                                    GMINA  RADZYŃ CHEŁMIŃSKI

Radzyń  ( 40 km od Grudziądza ) Położony nad niewielkim jeziorem 83 m. n.p.m. z kościołami obu wyznań i synagogą. W zaraniu dziejów pojawia się Radzyń ,jako gród pruski, który w roku 1015 zdobył i zniszczył Bolesław Chrobry. W roku 1285 po stłumieniu powstania pruskiego zaczęto budowę  murowanego zamku, a równocześnie miasto otrzymało prawo magdeburskie. Wykończono go w roku 1310. Za  czasów krzyżackich  był zamek siedziba komturów . Za polskich czasów był zamek siedzibą starostów grodowych, a w XVI wieku został całkowicie  przebudowany.  Katolicki  kościół  farny jest to gotyk z lat 1310-40 z ciężką więżą  i drewnianym pułapem. Kościół jest jednonawowy ,ceglany, ma 41,5 m długości. Zarówno fasadę jak i  płasko zakończoną  absydę zdobną gotyckie przyczółki schodkowe

                                                              GMINA ŁASIN

Herb Łasina - herbem miasta jest ścięta głowa św. Jana Chrzciciela umieszczona na kielichu położona w polu między dwoma drzewkami o dębowych liściach znajdująca się na czerwonej tarczy herbowej. Herb został określony w uchwale Nr IV/24/2006 Rady Miejskiej Łasin z dnia 29 grudnia 2006 roku.

Łasin – ( 34 km od Grudziądza ) najdalej ku północy  na prawym brzegu Wisły wysunięte miasteczko polskie o 2800 m. Już za Bolesława Chrobrego był to gród graniczny , a między Rogoźnem a Łasinem  kazał król  w Osie  wbić słupy graniczne. Ponieważ miejsce jest z natury obronne , także i Krzyżacy zbudowali tu zamek, a w roku 1298 osada otrzymała od  nich prawa miejskie. Miasto wraz z okolica należało do komturstwa w Rogoźnie, a potem  do starostwa. W roku 1410 spalono przedmieście wraz z kościołem Marji Magdaleny, w czasie wojny trzynastoletniej Łasin złożył wprawdzie 28 maja 1454 hołd Kazimierzowi  Jagiellończykowi , jednakże  już  w tym roku po bitwie pod  Chojnicami, poddał się  na nowo Krzyżakom. Polacy kilkakrotnie nadaremno oblegali Łasin, był nawet pod jego murami Kazimierz  Jagielończyk ,  dopiero w roku 1461 go zdobyli .Za polskich czasów miasto szybko się spolonizowało . Przy oblężeniu przez Szwedów w roku 1628 spaliło się całe miasto z kościołem, drugi pożar zniszczył miasto w 1719 roku. W archiwum gminnym zachowały się dokumenty od XVI w. Kościół katolicki  ma pochodzić  z czasów  założenia miasta t.j. z początku XIV  w. W roku 1628 spłonął do nagich murów, a wtedy też zniszczała kaplica Dulskich z renesansowym grobowcem Barbary Dulskiej. W roku 1822  poddano kościół restauracji  i odmalowano go. Resztki murów miejskich  z XIV w. rozebrano w roku 1892. Na przedmieściu przed bramą Malborską był niegdyś kościół św. Magdaleny, który w XVIII w. popadł w ruinę.

                                                    GMINA ŚWIECIE nad Osą 

Wykaz zarejestrowanych zabytków nieruchomych na terenie gminy:

-Dwór z przełomu XIX/XX w.w Karolewie, nr 529z 20.05.1987roku
-Kościół parafii pod wezwaniem św.Michała Archanioła z XVI w.w
  Linowie,nr A/320 z 13.07.1936 roku.
-Zespół pałacowy z drugiej połowy XIX w Linowie,obejmujący: pałac z
 trzeciego ćwierćwiecza XIX w,; budynek inwentarski ze spichrzem z 1872; park z XIX w,nr A/696/1-3 z 22.10.1997 roku
-Zespół pałacowy w Lisnowie, obejmujący : pałac z drugiej połowy XIX w,park z pierwszej połowy XIX  w,; rządcówkę z trzeciego ćwierćwiecza XIX ,; ruinę grobowca, nr  A/322/1-4 z 12.05.1986 roku
   - Zespół dworski w Mędrzycach,obejmujący:  dwór z początku XIX w;    park  z połowy XIX ,:
     spichrz z 1847 ;gorzelnię z 1904 ;stajnię  z lat 1903-1911; grobowiec z trzeciego ćwierćwiecza
     XIX w ,;, nr 492 z09.091985 r. nr 523 z 12.05.1987 roku.
   -Park dworski z końca XIX w. w miejscowości Szarnoś,nr 492 z 09.09.1985 r.
   -Zespół dworski z końca XIX w.w Widlicach , obejmujący: dwór; park;stajnie z 1893 , nr 524
     z 12.05.1986 roku.

                                                                GMINA GRUDZIĄDZ - opis herbu

Herb Gminy Grudziądz przedstawia na tle tarczy trójdzielnej w kształcie odwróconej litery T w polu prawym niebieskim drzewo/sosna/złote, w polu lewym niebieskim flanca/sadzonka tytoniowa/ w polu dolnym lis czerwony nad falą błękitno-złote (z Uchwały Nr VI/36 z 17.II.2003 r.Statut Gminy )

Rys historyczny miasta Grudziądza "Zamek w Grudziądzu " Część druga

6 maja 2003 roku tego dnia w Centrum Kształcenia Ustawicznego w Grudziądzu powołany został Społeczny Komitet Odbudowy Klimka

Oto Komitet Założycielski:

Na zdjęciu ( od lewej ): Przemysław Szachnitowski, Janina Guniewicz, Ewa Herman-Nogowska, Roman Pułka, Izabela Fijałkowska
w drugim rzędzie: Janusz Hinz, Tomasz Porębny, Marzena Remiś, Lech Misiaszek, Jerzy Kulwicki
w trzecim rzędzie: Edmund Ściesiński, Zbigniew Maciejewski, Mariusz Głowacki, Marek Szajerka, Robert Rezmer
w ostatnim rzędzie: Michał Hejka, Paweł Grochowski

Fotografia z kroniki komitetu, głównego inicjatora przyszłych prac i badań archeologicznych na Wzgórzu Zamkowym w Grudziądzu

Hans Jacobi ( 1913 -? )

 

Urodził się 12.8.1913 roku w Kolonii , syn inżyniera Fritza Jacobi i Elzy Buhler. Studiował na Uczelniach Stuttgarcie i Gdańsku, Dyplom inż. Na Wydziale Inżynierii lądowej w .Gdańsku i nauk prawnych 23.I.1943 roku uzyskał tytuł doktora na Wydziale Architektury w Gdańsku . 1940 roku pracował jako Miejski Radny i szef planowania, inżynierii, geodezji, leśnictwa i ogrodnictwa w Grudziądzu. Ożenił się z Elfrydą Borkowski.1944 Powołany do służby wojskowej jako pionier. Po wydaleniu z Grudziądza i aresztowaniu przez wojska amerykańskie pozostaje w Kolonii. W 1942 roku ,prowadził badania archeologiczne na terenie zamku Materiał zgromadzony w trakcie prac archeologicznych posłużył mu do napisania pracy dyplomowej. Dzisiaj jego praca nadal jest skarbnicą wiedzy.

Opracowanie Hansa Jacobiego w przetłumaczeniu na język polski „Wyniki wykopalisk w Niemczech. Krzyżackie zamki Grudziądz i Rogoźno „ Publikacja Niemieckiego Stowarzyszenia Zamek. Lista badań tom 3 jako wkład w rozwój historii architektury. Edycja i nadzór Udo Arnold niemiecki historyk i wykładowca uniwersytecki.

Źródła historii cz.1.str.124

 Strona tytułowa z opracowanych badań

Archiwalne plany zamku

Zamek i średniowieczny plan miasta Grudziądza uwidoczniony jest na stronie 20 . Nie ma pokazanej dokładnej daty na rysunku zaprojektowanego przez Steinbrechta i w większości dokumentów w ostatnim czasie przedstawiany jest jako szkic. W związku z tym punkt połączenia centrum miasta i zamku jest fikcyjny, co było przeciwieństwem do warunków lokalnych . Badania urzędowe udowodniły , ze umocnienia w tym miejscu są wciąż dobre.

Grudziądz był przepasany z trzech stron przez podwójne mury i fosą pierścieniem.. Na pierwszej stronie Wisły mury miasta w środku Ratusz , gotycki kościół i ściany - oraz bramy i wieże. ze względu na panoramę miasta to szkic wykonano w skali:. 1 :500 Opracowanie szkicu średniowiecznego miasta Grudziądza, który w przeszłości i dla przyszłej struktury miejskiej miasta wskazuje zarówno na drogi dojazdowe do zamku Zakonu. Główne wejście prowadzi 300 m długości przez miasto. Był chroniony przez mury dzisiejszej ul. Spichrzowej. Droga rozpoczęła się od Trynki przy młynie zamkowym do" bramy wodnej" .

1) H. Jacobi ., Die Ausgrabungsergebnisse der Deutschordensburgen
Graudenz und Roggenhausen. Bonn, 1996, s. 133-145

Antoni Jan Pawłowski (1950-2008)

. Ostatnia prasowa fotografia autora badań

Urodził się 2 lutego 1950 roku w Skórowie Nowym, k. Słupska . Absolwent Uniwersytetu we Wrocławiu z tytułem magistra w zakresie archeologii z wynikiem bardzo dobrym.. Uzyskał stopień naukowy Politechniki Wrocławskiej Instytutu Historii Architektury, Sztuki i Techniki Doktora Nauk Technicznych

.Strona tytułowa opracowania .Zlecona przez Społeczny Komitet Odbudowy Klimka w Grudziądzu

Sprawozdanie z nadzorów archeologicznych

Prace rozbiórkowe kopca ziemnego przykrywającego swym płaszczem relikty wieży Klimek rozpoczęły się 18 kwietnia 2006 r., zgodnie z „Projektem rozbiórki kopca” autorstwa Mariana Balickiego i wykonywane były ręcznie. Zgodnie z porozumieniem pomiędzy Urzędem Miejskim w Grudziądzu a Społecznym Komitetem Odbudowy Klimka organizacyjnie rozbiórkę prowadził Społeczny Komitet z wykorzystaniem więźniów z Grudziądzkiego Aresztu. Nadzór archeologiczny prowadził autor niniejszego sprawozdania. Urobek w postaci gruzu ceglanego, rozkruszonej zaprawy wapiennej, piasku i humusu współczesnego ładowany był na samochody i wywożony poza tereny zamkowe. Jedynie humus wykorzystywano do uzupełniania ubytków w skarpach Wzgórza Zamkowego. W pierwszym okresie rozbiórki kopca usunięto ręcznie warstwę humusu współczesnego o miąższości 25-40 cm, odsłaniając usypane gruzowisko z różnej wielkości brył ceglanych na zaprawie wapiennej, stanowiących pozostałości ścian wieży po jej wysadzeniu. W szczycie kopca znajdował się zbrojony blok betonowy, na którym usytuowany był postument pod pomnik światowida, a po południowej stronie, w zboczu umieszczone były żelbetowe schody prowadzące od jego podnóża na koronę. Po zdjęciu warstwy humusu okazało się, że relikty wieży usytuowane są w południowej i południowo-zachodniej części kopca, podczas gdy partia wschodnia, północna, północno-wschodnia i południowo-wschodnia usypane zostały dodatkowo formując stożkowaty kopiec o średnicy w przyziemiu około 20 m i wysokości ok. 7,8 m, a więc nieco ponad dwukrotnie więcej niż wynikało to z inwentaryzacji C. Steinbrechta, w której podana jest średnica wieży wynosząca 8,9m zarysie

Rozbiórka kopca ziemnego kryjącego relikty wieży Klimek.

 

Wieża Klimek.(u góry ) Wykop 2007 r. Kamienny fundament wieży ( u dołu )

Ruiny wieży i zabezpieczenie przed dewastacją , na  niewiele się zdało, prezentuje demontaż metalowego zabezpieczenia wejścia  - Przewodniczący Społecznego Komitetu Odbudowy Klimka w Grudziądzu kol. Ryszard Bogdan Kucharczyk

Sekretarz Społecznego Komitetu Odbudowy Klimka w Grudziądzu kol.. Henryk Przerwa aktywnie wspomagał w zadaniach statutowych

Kol. Kazimierz Autryb –skarbnik Społecznego Komitetu Odbudowy Klimka przy pierwszych pracach odkrywczych zamku

Ogrodzony teren badań i pierwsze prace wykopaliskowe

Tak wyglądała redakcja"Gazety Grudziadzkiej"w 1913 roku pod wodza Wiktora Kulerskiego

W biurze tym widzimy przy pracy osoby zajmujące się opracowaniem ogłoszeń.  Są trzy aparaty telefoniczne. Przy jednym z nich toczy się rozmowa w sprawie ogłoszenia. Na stole po prawej stronie widać też maszynę do pisania.
Takie biura ogłoszeń w administracji „ Gazety Grudziądzkiej" były dwa przy zatrudnieniu w tym dziale pięciu osób. Gazety niemieckie, które nie miały nawet połowy abonamentów, co "Gazeta Grudziądzka" zatrudniały trzy razy tyle osób w podobnym dziale. Obok działu ogłoszeń było biuro ekspedycji za szklaną ścianą (nie widoczne na zdjęciu). Było też obok drugie biuro ogłoszeń oraz pracownia wydawcy i dalej biuro dyrektora wydawnictwa i inne w tym księgowego.

Kościół Rzymsko -katolicki w Tarpnie- historia powstania

Mieszkam w dzielnicy Wielkie Tarpno. Znajomość historyczna tego osiedla leżącego w tzw. Kotlinie Grudziądzkiej jest mi szczególnie bliska.

Z kart historii wiadomo, że w tej dzielnicy już w 1620 był kościół pod wezwaniem św. Krzyża, który zbudował swoim kosztem Jakub Szczepański, podkomorzy chełmiński, a starosta grudziądzki.
Grobowiec fundatora znajduje się w farze Bazyliki św. Mikołaja. Kościół był filią fary grudziądzkiej. Odbywały się w nim dwa wielkie odpusty z jarmarkiem – 3 maja w uroczystość Znalezienia Krzyża i 14 września w dzień Podwyższenia Krzyża. W 1769 roku 14 września podczas odpustu powstała krwawa bójka. Wojska pruskie po nieudanej spokojnej akcji werbowania młodzieży do wojska przymusem zaciągali w swoje szeregi, nawet kościół został znieważony przelewem krwi i strasznie spustoszony.
W trudnych czasach został w 1829 roku rozebrany. Ówczesny dzierżawca majątku Wielkiego Tarpna Holder Egger za ruiny zapłacił 6 talarów. Dziesięć lat później ogrodzono cmentarz i wystawiono na pamiątkę kościoła małą kapliczkę, której także już nie ma.
W ostatnich latach przed wojna światową kanonik Kunert zamierzał kupić od rządu pruskiego kościół w Zakładzie Karnym. Kupno kościoła nie doszło do skutku, ponieważ ówcześni ojcowie miasta Grudziądza odrzucili projekt zakupu, a rząd pruski wyraził zgodę pod warunkiem, że miasto zakupi cały dom karny. Wtedy powstała myśl o kościele w Małym Tarpnie.
Budowa nowego kościoła dla północnej części miasta stała się potrzebna. Ksiądz prałat Dembek zamierzał początkowo wybudować nowy kościół na terenie grudziądzkim, ewentualnie coś przebudować. Nic nie okazało się tak odpowiednie do przebudowy jak ogólnie znana restauracja z wielką piękną salą i ogrodem „ Concordia” w Tarpnie.

Zakupiono ją od właściciela p. Karnata w lutym 1921 roku za cenę ok. 14 mln marek polskich łącznie z kosztami zapisu. Natychmiast rozpoczęto roboty budowlane, przebudowę parteru restauracji na kapliczkę tymczasową i mieszkanie dla organisty i kościelnego, pierwsze piętro na mieszkanie dla księdza. Po poświeceniu kaplicy rozpoczęto przebudowę wielkiej sali na bardzo obszerny kościół projektu inż. Dypl. Jaszkowskiego z Torunia. Prace wykonywał budowniczy M. Olkowski z Grudziądza. Kościół posiadał cztery ołtarze, piękną wieżę, dwa dzwony i organy. Dzięki zrozumieniu i nadzwyczajnej ofiarności mieszkańców Grudziądza i okolicy oraz poparcia władz centralnych w dniu 23 grudnia 1923 roku poświęcono nowy kościół.
Okazały kościół stawiał opór działaniu czasu oraz zmianom, jakie dały znać o sobie, szczególnie tym, które powstały w wyniku działań wojennych zmieniając jego wygląd.

KĄPIELISKA, z których zostały tylko pocztówki

        Podczas uciążliwych upałów, które nam dokuczają, z przyjemnością korzystamy z wszelkich dostępnych akwenów wodnych. Jednym z dostępnych rokrocznie jest jezioro w Rudnickie, odległe o ponad 5 km, od centrum miasta., W sezonie kursują autobusy. Nad jeziorem urządzono kilka kąpielisk z barami gastronomicznymi oraz z wypożyczalniami sprzętu wodnego i wypoczynkowego.

     Kąpielisko miejskie w Rudniku powstało w latach dwudziestych. Czysta woda, piasek, przebieralnie, szatnie i restauracja z obszernym tarasem. Już w roku 1925 na trasie do Rudnika jeździł regularnie autobus marki Ford a od 1936 czynna była już linia tramwajowa nr 2 od placu 23 Stycznia do ulicy Południowej.

W okresie międzywojennym, powstały także baseny kąpielowe.

  Nad kanałem Trynka przy ulicy Za Basenem zbudowano dwa, mniejszy zbudowano latach 1934-35.  Był to pierwszy 8 –torowy basen na Pomorzu przystosowany do zawodów pływackich, był przegrodzony płotkiem składał się z dwóch części, z basenu dla dorosłych oraz części dla dzieci. Okazało się, że jeden basen jest niewystarczający dla miasta, tak, więc w latach 1936-37 zbudowano następny większy dla pływających i niepływających.

 ( 60x40m i głębokości od 0, 6do 1, 7 m.) Dzisiaj baseny mają własne ujęcia wody. Poprzednio wodę pobierano z kanału Trynka i po przefiltrowaniu wpuszczano do basenu.

 Do czasu modernizacji zaplecza kąpieliska, przebieralnie i szatnie były drewnianej konstrukcji. Były także natryski z letnią naturalnie podgrzewaną wodą ze specjalnego zbiornika. Z ważnych wydarzeń historycznych należy wspomnieć, że w ostatnich latach przedwojennych grudziądzcy zawodnicy sekcji pływackiej „Sokoła „ oraz WKS, uzyskali znakomite wyniki, G. Szumiłowska była mistrzynią Polski a J. Brendelówna , Fr. Marchlewski i Zajączkowski zdobyli mistrzostwo Pomorza.

    Brak informacji o zorganizowanym kąpielisku przed 1840 rokiem, gdy ilość mieszkańców miasta wynosiła zaledwie kilka tysięcy osób.  Ówczesne władze miejskie zapewne wyznaczały jedynie miejsca do kąpania nad Wisłą, bez nadzoru i pobierania opłat.

      Pierwsze nadzorowane kąpielisko nad Wisłą urządzono w latach sześćdziesiątych XVIII w, przy porcie w okolicy mostu kolejowego. W 1906 roku Grudziądz liczył już prawie 36 000 mieszkańców. Miasto rozbudowywało się, rozwijały się zakłady przemysłowe, handel, szkolnictwo, służba zdrowia, istniały wodociągi, kanalizacja, gazownia, elektrownia i komunikacja tramwajowa.
                             Rozwiązano również problem kąpieliska na Wiśle.

Widok w kierunku północnym na drewniane kąpielisko. Po prawo przy mostku wejściowym, okienka kabin kąpielowych i szatni

Pływające miejskie kąpielisko nad Wisłą, urządzone w latach sześćdziesiątych XVIII w,

        Przyjęto oryginalny projekt budowy pływającego kąpieliska. Na dwóch metalowych pontonach o długości 37 metrów i szerokości 4 metrów obudowano drewnianą konstrukcją. Na czterech narożnikach zbudowano 8- metrowe wieżyczki, każda z nich zakończona była czterema dwuspadowymi daszkami i spiczastymi zakończeniami.  Odkryte baseny kąpielowe, oddzielnie dla kobiet i mężczyzn zajmowały przestrzeń między pontonami. Wzdłuż zewnętrznych boków pontonów zbudowano kryte pojedyncze i podwójne kabiny kąpielowe. Z jednej strony urządzono 11 kabin dla kobiet, z drugiej 8 kabin dla mężczyzn. Dno i boki w basenach i kabinach kąpielowych wyłożono deskami zachowując szczeliny do przepływu wody. Kryty taras nad pontonami, przedzielony wzdłuż ścianą, umożliwił oddzielne dojścia do basenów, kabin kąpielowych i szatni. Szatnie urządzono w osobnych między wieżyczkami na wysokości basenu, z przodu i z tyłu kąpieliska.  W jednej z wieżyczek urządzono mieszkanie dla dozorcy.

W okresie zimowym, po częściowym demontażu, spławiano do portu przy Marinie.

 Uroczyste otwarcie odbyło się w dniu 1 czerwca 1908 roku. Ceny biletów; dzieci do lat 14-0, 1 marki, dorośli-0, 2 marki. Wysłużone kąpielisko przetrwało do czasów okupacji.

       Na kanale Trynka były czynne dwa kąpieliska miejskie. Jedno z nich znajdowało się na placu Kąpielowym.Tak nazwano teren położony na poziomie kanału Trynka, pomiędzy mostami przy ulicach Klasztornej i Groblowej. Nazwa ta przetrwała do lat dwudziestych XX w. i wywodziła się z istniejących tam łaźni i kąpieliska.

  Od lat czterdziestych do końca XVIII w. istniało tam tzw. „kąpielisko falowe”. W zachowanej do dnia dzisiejszego wieżyczki wodociągowej, przyległej do murów obronnych, znajdowały się do końca XIX w. wodociągi miejskie. Wody Trynki przy wodociągach kierowano dwoma kanałami. W jednym znajdowało się drewniane metrowej szerokości koło łopatkowe. Stanowiło ono napęd dla pomp tłoczących wodę do miasta. Tuż za wodociągami urządzono kąpielisko falowe.Jedna część kąpieliska znajdowała się za kołem łopatkowym ze wzburzonym przypływem wody, natomiast druga w kanale za śluzą z naturalnym przepływem. Były to małe kąpieliska, częściowo zadaszone, otoczone drewnianymi podestami i z jednym natryskiem. Do wody prowadziły stopnie z poręczami. Odpowiednie przepierzenia z desek w poprzek kanału wyznaczały długość kąpieliska. Dzierżawcą kąpieliska był zazwyczaj mieszkający tam mistrz wodociągowy. Miejscowa gazeta z 1847 roku, zachęcała do nabycia ulgowych sezonowych biletów.

Drugie kąpielisko na Trynce znajdowało się przy nieistniejącej ulicy Młyńskiej, pośrodku między ulicami Sikorskiego i Kosynierów Gdyńskich. Od założenia, tj. od 1844 roku do 1893 roku należało do władz wojskowych.

Kąpielisko garnizonowe i cywilne na Trynce ,znajdowało się przy nieistniejącej ulicy Młyńskiej, pośrodku między ulicami Sikorskiego i Kosynierów Gdyńskich.        

Kąpielisko garnizonowe i cywilne na Trynce ,znajdowało się przy nieistniejącej ulicy Młyńskiej, pośrodku między ulicami Sikorskiego i Kosynierów Gdyńskich.  Płot odgradza ul.Młyńską     

Następnie przejęte przez miasto, przetrwało prawie do końca okresu międzywojennego. Od strony ulicy Młyńskiej ogrodzone było szczelnym drewnianym płotem długości 75 metrów. Od strony muru Zakładu Karnego, urządzono przebieralnie i kabiny, oddzielnie dla kobiet i mężczyzn. Na długości 50 m, kanał poszerzono do 9 m. Utworzono tam dwa baseny, każdy o długości 25 metrów. Na krańcach każdego basenu zbudowano w poprzek zadaszone mostki. Przeciętna głębokość basenów zależała od poziomu wody w Trynce i wynosiła do około 1, 5 m. Kąpielisko w czasie blisko 100 letniej eksploatacji ulegało wielokrotnej przebudowie. Do czasu wybudowania basenów kąpielowych przy ul. Za Basenem, było to ulubione kąpielisko grudziądzan. 

Tyle historycznych wydarzeń

Fontanna z okresu międzywojennego na Wzgórzu Zamkowym. Służyła, jako sadzawka dla dzieci.

        







                 Dzisiaj Informacja Turystyczna w Grudziądzu poleca zachęcając grudziądzanom do odwiedzin naszych kąpielisk.

1)      Zaprasza na strzeżone kąpielisko i piaszczystą plażę nad Jeziorem Rudnickim Wielkim. Do dyspozycji plażowiczów jest: budynek sanitarny z recepcją (przebieralnie, toalety, natryski, w tym dostosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych, pomieszczenie dla matki z dzieckiem), wypożyczalnia sprzętu wodnego, wypożyczalnia rowerów, kijków do nordic walking, leżaków, sprzętu sportowego, grille, ławy biesiadne, miejsce na ognisko). Dla dzieci przygotowano plac zabaw. Na kąpielisku wybudowano dwa pomosty, w tym jeden ze skocznią. Na obiekcie znajduje sie letni posterunek Policji i Straży Miejskiej, punkt sanitarny, funkcjonuje szkółka pływania i Centrum Nordic Walking "Rudnik". Odbywają się zajęcia fitness, zajęcia dla dzieci z animatorem, imprezy przy ognisku i muzyce. Na plaży znajduje się Restauracja Korsarz oraz Wakacyjny Punkt Informacji Turystycznej z punktem sprzedaży pamiątek. Kąpielisko strzeżone czynne jest w miesiącach czerwiec – sierpień. W sezonie letnim na plażę dojeżdża autobus miejski linii R, przed plażą znajdują się parkingi - utwardzony i leśny. Przez cały rok na plaży odbywają sie imprezy sportowe (Bieg Trzech Plaż, Mistrzostwa w Nordic walking, rozgrywki w siatkówkę) oraz rekreacyjne (szkółka biegowa, marsze nordic walking, kąpiele morsów).

2)      Zaprasza na dzika plażę nad jezioro Tarpno ul. Jaśminowa Jest to strzeżone kąpielisko, częściowo piaszczyste, a częściowo pokryte trawą. Linia brzegowa plaży wynosi 50 m, zaś powierzchnia 2000 m2. Plaża posiada odpowiednio wydzieloną strefą dla dzieci oraz dorosłych. Do dyspozycji plażowiczów jest toaleta. Bezpieczeństwo nadzoruje obsługa ratownicza. Kąpielisko strzeżone czynne jest od początku wakacji do końca sierpnia w godzinie 10:00 - 19:00.

3)      Zaprasza na basen odkryty ( ul. Za Basenem) do wypoczynku na obiekcie, na którym znajdują się dwa baseny: Basen głęboki o wymiarach 28 m na 50 m, składający się z dwóch części - dziecięcej o głębokości od 0, 5 m do 0, 9 m oraz części sportowej o głębokości od 1 m do 3 m ze słupkami startowymi i trampoliną. Basen młodzieżowy o wymiarach 40 na 60 m i głębokości od 0, 6 do 1, 7 m, wyposażony w bezpłatną zjeżdżalnię wodną o długości ślizgu 45 m. Dla najmłodszych przygotowano brodzik. Teren wokół basenów pokryty jest trawą i zadrzewiony. Wypoczywać można na ławkach, leżakach oraz aktywnie - grając w tenisa stołowego czy piłkę siatkową.Na basenie funkcjonuje wypożyczalnia leżaków oraz bezpłatna szatnia i punkt gastronomiczny. W czasie sezonu letniego baseny czynne są codziennie w godzinach od 9.30 do 19.00 (wyjście z wody o godz. 18.30).